Rinoplastika burunun formasını və bəzi hallarda nəfəsalma funksiyasını yaxşılaşdırmaq məqsədilə aparılan cərrahi əməliyyatdır. Hər bir əməliyyatda olduğu kimi, rinoplastikadan sonra da müəyyən yan təsirlər və nadir hallarda ağırlaşmalar yarana bilər. Şişkinlik, göyərmə, müvəqqəti tutulma və burunda həssaslıq çox vaxt sağalma prosesinin gözlənilən hissəsidir. Əsas məsələ bu əlamətlərin gedişini izləmək və təhlükəli dəyişiklikləri vaxtında tanımaqdır.

Rinoplastikadan sonra hansı hallar normal sayılır?

İlk günlərdə aşağıdakı hallar tez-tez müşahidə olunur və tədricən azalmalıdır:

• Burun və göz ətrafında şişkinlik, göyərmə;
• Burun tutulması və ağızla nəfəs alma ehtiyacı;
• Burunda müvəqqəti keyimə, həssaslıq və yüngül ağrı;
• İlk günlərdə az miqdarda qanlı ifrazat;
• Burun ucunda sərtlik və şişkinliyin uzun müddət qalması.

Şişkinliyin azalması bir neçə həftə çəkə bilər, burun ucundakı qalıq şişkinlik isə daha uzun müddət davam edə bilər. Sağalma müddəti dərinin qalınlığına, əməliyyatın həcminə və fərdi xüsusiyyətlərə görə dəyişir. Əlamətlər getdikcə azalmaq əvəzinə pisləşirsə, bunu adi sağalma kimi qəbul etmək olmaz.

Rinoplastikadan sonra mümkün ağırlaşmalar

1. Qanaxma və hematoma

Az miqdarda qanlı ifrazat erkən dövrdə baş verə bilər. Davamlı, güclü və ya yenidən başlayan qanaxma isə tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Qan toxumalar arasında toplanarsa, hematoma yarana bilər. Qanaxmanı evdə özbaşına dərmanlarla dayandırmağa çalışmayın; cərrahın göstərişinə əməl edin.

2. İnfeksiya

İnfeksiya nadir olsa da, mümkündür. Artan qızartı, istilik, şişkinlik, güclənən ağrı, irinli və ya pis qoxulu ifrazat, yaxud hərarət xəbərdarlıq əlamətləri ola bilər. Bu əlamətlərdə həkimlə əlaqə saxlayın. Antibiotikləri özbaşına başlamayın və ya dəyişməyin.

3. Nəfəsalma çətinliyi

Əməliyyatdan sonra şişkinlik və qabıqlanma səbəbindən burun tutulması müvəqqəti ola bilər. Lakin şişkinlik azaldıqdan sonra da davam edən və ya pisləşən tıxanıqlıq burun arakəsməsinin vəziyyəti, burun qapağı dəstəyi, bitişmələr və ya digər struktur dəyişikliklərlə əlaqəli ola bilər. Səbəbi yalnız müayinə ilə müəyyənləşdirmək mümkündür.

4. Forma və simmetriya ilə bağlı narazılıq

Erkən dövrdə burun şişkinliyinə görə asimmetrik görünə bilər; bu, mütləq son nəticənin belə qalacağı demək deyil. Bununla yanaşı, qalıq əyrilik, kontur qeyri-bərabərliyi, burun ucunun həddindən artıq qalxması və ya düşməsi, yaxud gözlə görünən asimmetriya da mümkündür. Estetik nəticə şişkinlik azaldıqca mərhələli qiymətləndirilməlidir.

5. Dərinin və yumşaq toxumaların sağalması ilə bağlı problemlər

Yara sağalmasının gecikməsi, çapıq toxuması, dəridə rəng dəyişikliyi və nadir hallarda dəri qanlanmasının pozulması baş verə bilər. Dərinin rənginin tündləşməsi, solğunlaşması, qabarcıq və ya yara sahəsində sürətlə pisləşmə müşahidə edilərsə, gecikmədən cərraha məlumat verilməlidir.

6. Qoxu hissində dəyişiklik və keyimə

Burun daxilində şişkinlik qoxu hissini müvəqqəti zəiflədə bilər. Burun dərisində, xüsusən burun ucunda keyimə və həssaslıq dəyişiklikləri də müşahidə oluna bilər. Bu əlamətlər tədricən yaxşılaşmalıdır. Davamlı, nəzərəçarpan və ya pisləşən dəyişikliklər müayinə edilməlidir.

7. Burun arakəsməsinin zədələnməsi və ya perforasiyası

Burun arakəsməsində dəlik yaranması nadir ağırlaşmadır. Qabıqlanma, təkrarlanan qanaxma, fitə bənzər səs və quruluq kimi əlamətlərlə özünü göstərə bilər, lakin bu əlamətlər başqa səbəblərdən də yarana bilər. Diaqnoz üçün LOR müayinəsi lazımdır.

8. Göz ətrafı ağırlaşmalar

Göz ətrafında göyərmə və şişkinlik ilk günlərdə rast gəlinə bilər. Ancaq görmənin zəifləməsi və ya ikiləşməsi, gözdə güclü ağrı, gözün önə doğru çıxması və ya sürətlə artan birtərəfli şişkinlik təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

9. Anesteziya və digər ümumi cərrahi risklər

Ürəkbulanma, qusma və dərmanlara reaksiya kimi hallar yarana bilər. Daha ciddi anesteziya fəsadları və venoz tromboemboliya kimi ağırlaşmalar nadirdir, lakin risk əməliyyatın növü və pasiyentin sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Əməliyyatdan əvvəl xəstəliklər, qəbul edilən dərmanlar və allergiyalar barədə tibbi komandaya tam məlumat verilməlidir.

Ağırlaşma riskini artıra bilən amillər

• Qanaxma riskini artıran bəzi dərman və əlavələr;
• Siqaret, nikotin və digər tüstü məhsulları;
• Nəzarətsiz xroniki xəstəliklər və qan laxtalanma problemləri;
• Əməliyyatdan sonrakı göstərişlərə əməl etməmək və buruna zərbə almaq;
• Əməliyyatdan əvvəl burun tənəffüsünün və yanaşı problemlərin lazımi qiymətləndirilməməsi.

Bu amillər hər pasiyentdə eyni nəticə yaratmır. Dərmanları, xüsusilə qan durulaşdırıcıları, həkimlə danışmadan dayandırmaq olmaz.

Ağırlaşmaların qarşısını necə almaq olar?

Nəticə nə vaxt qiymətləndirilməlidir?

Rinoplastikadan sonra burunun görünüşü ilk həftələrdə şişkinlikdən əhəmiyyətli dərəcədə təsirlənir. Buna görə erkən görünüşə əsasən yekun nəticə barədə qərar vermək düzgün deyil. Burunun son formasının oturuşması aylarla davam edə, xüsusən burun ucunda qalıq şişkinlik daha uzun qala bilər. Bununla belə, infeksiya, nəfəsalma çətinliyi və ya başqa ağırlaşma şübhəsi varsa, qiymətləndirmə üçün aylarla gözləmək olmaz.

Revizion rinoplastika ehtiyacı yalnız sağalma və toxumaların sabitləşməsi, şikayətlər, müayinə nəticələri və ilkin əməliyyatın xüsusiyyətləri birlikdə qiymətləndirildikdən sonra müzakirə edilir. Təcili funksional və ya tibbi problem olduqda isə yanaşma fərqli ola bilər.

Tez-tez verilən suallar

Rinoplastikadan sonra şişkinlik nə qədər davam edir?

Ən nəzərəçarpan şişkinlik adətən ilk həftələrdə azalır, lakin qalıq şişkinlik aylarla davam edə bilər. Müddət dəri qalınlığına və əməliyyatın həcminə görə dəyişir.

Əməliyyatdan sonra burun tutulması təhlükəlidirmi?

Erkən dövrdə şişkinlik və qabıqlanma səbəbindən tutulma çox rast gəlinir. Ciddi, pisləşən və ya gözləniləndən uzun davam edən tıxanıqlıq həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Burun formasındakı asimmetriya həmişə ağırlaşmadırmı?

Xeyr. İlk aylarda şişkinlik müvəqqəti asimmetriya yarada bilər. Davamlı forma dəyişikliyinin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün müayinə və kifayət qədər sağalma müddəti lazımdır.

Ağırlaşma yaranarsa antibiotik qəbul etməliyəmmi?

Antibiotik yalnız həkimin qiymətləndirməsi və göstərişi ilə istifadə olunmalıdır. Hər şişkinlik, ağrı və ya burun tutulması infeksiya demək deyil.

Hansı halda dərhal həkimə müraciət etməliyəm?

Dayanmayan qanaxma, görmə dəyişiklikləri, sürətlə artan şişkinlik, yüksək hərarət, güclənən ağrı, ciddi nəfəs darlığı və ya sinə ağrısı olduqda təcili tibbi yardım alın.

Mənbələr

1. American Society of Plastic Surgeons — Rhinoplasty: Risks and Safety
2. NHS — Nose reshaping (rhinoplasty)
3. American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation — Clinical Practice Guideline: Improving Nasal Form and Function after Rhinoplasty

Tibbi məlumatlandırma: Bu məqalə ümumi məlumat üçündür və fərdi tibbi müayinəni, diaqnozu və ya həkimin əməliyyatdan sonrakı göstərişlərini əvəz etmir. Şəxsi vəziyyətinizlə bağlı qərarı sizi müayinə edən həkimlə birlikdə verin. Məqalənin müəllifi Tibb Üzrə Fəlsəfə Doktoru Dr Əlif Hüseynzadə