Allergik rinit burun selikli qişasının allergenlərə reaksiyası nəticəsində yaranan iltihabi vəziyyətdir. Asqırma, burun axması, qaşınma və tutulma ilə müşayiət oluna bilər. Rinoplastika planlaşdırılan pasiyentlərdə bu simptomlar həm əməliyyatdan əvvəlki burun tənəffüsünə, həm də əməliyyatdan sonrakı qulluq və rahatlığa təsir edə bilər. Buna görə əsas sual yalnız “əməliyyat etmək olarmı?” deyil, allergiyanın nə dərəcədə nəzarətdə olması və yanaşı burun problemlərinin olub-olmamasıdır.

Allergik rinit zamanı rinoplastika mümkündürmü?

Bir çox halda mümkündür. Allergik rinitin olması öz-özlüyündə estetik və ya funksional burun əməliyyatını qadağan etmir. Bununla belə, qərar simptomların şiddəti, burun daxilinin vəziyyəti, yanaşı xəstəliklər, istifadə olunan dərmanlar və planlaşdırılan əməliyyatın həcmi əsasında fərdi verilməlidir.

Əgər pasiyentdə güclü burun tutulması, tez-tez asqırma, bol ifrazat və selikli qişanın nəzərəçarpan qıcıqlanması varsa, planlı əməliyyatdan əvvəl bu əlamətlərin nəzarətə alınması məqsədəuyğun ola bilər. Aktiv infeksiya və ya izah olunmamış kəskin simptomlar varsa, onların səbəbi dəqiqləşdirilməlidir. Əməliyyatın təxirə salınıb-salınmaması klinik qiymətləndirmə ilə müəyyən edilir.

Allergiya niyə önəmlidir?

Burun tutulması

Allergik rinit selikli qişada ödem yaradaraq hava keçidini daralda bilər. Əməliyyatdan sonra yaranan normal şişkinlik də burun tutulmasına səbəb olduğundan, nəzarətsiz allergiya erkən sağalma dövründə tənəffüs narahatlığını artıra bilər.

Asqırma və burun axması

Tez-tez asqırma, qaşınma və ifrazat pasiyentin rahatlığını azalda və əməliyyatdan sonrakı qulluq qaydalarına əməl etməyi çətinləşdirə bilər. Əməliyyatdan sonra asqırma ehtiyacı yaranarsa, cərrahın verdiyi təlimata uyğun davranmaq lazımdır; burnu güclə silmək və ya təzyiqlə təmizləmək olmaz.

Allergiya ilə digər burun problemlərinin fərqləndirilməsi

Burun tutulması yalnız allergiyadan qaynaqlanmaya bilər. Burun arakəsməsinin əyriliyi, burun qapağının daralması, aşağı burun balıqqulaqlarının böyüməsi, poliplər və xroniki rinosinusit də nəzərdən keçirilməlidir. Bu səbəbdən funksional şikayətlərin düzgün qiymətləndirilməsi vacibdir.

Əməliyyat üçün uyğun vaxt

Allergik rinit mövsümi və ya ilboyu davam edən formada ola bilər. Mövsümi allergiyası olan pasiyentlərdə, imkan daxilində, simptomların daha yüngül olduğu dövrdə əməliyyat planlaşdırmaq rahatlıq baxımından faydalı ola bilər. Lakin hamı üçün uyğun olan universal ay və ya mövsüm yoxdur. Allergenlər, simptomların intensivliyi və dərmanlara cavab fərdi dəyişir.

Əməliyyatın yalnız təqvimə əsasən təyin edilməsi düzgün deyil. Əsas meyar allergik simptomların nəzarətdə olması, burun selikli qişasının vəziyyəti və cərrahi planın təhlükəsizliyidir. Lazım gəldikdə cərrah allergoloq və ya LOR həkimi ilə koordinasiya edə bilər.

Əməliyyata hazırlıq və qiymətləndirmə

• Allergiya simptomlarının növü, tezliyi, mövsümiliyi və mümkün tətikləyicilərini həkimə bildirin.
• İstifadə etdiyiniz bütün dərman və spreylərin adını, dozasını və istifadə tezliyini göstərin.
• Burun tutulması və nəfəsalma şikayətləri olduqda burun daxilinin müayinəsi, lazım gələrsə endoskopik qiymətləndirmə aparıla bilər.
• Astma və ya digər allergik xəstəliklər varsa, onların nəzarətdə olması ayrıca qiymətləndirilməlidir.
• Əməliyyatdan əvvəl dərmanları özbaşına dayandırmayın və yeni preparat başlamayın.

Allergik rinitin müalicəsi pasiyentin vəziyyətinə görə seçilir. Burun üçün kortikosteroid spreylər, antihistamin preparatlar və digər vasitələr uyğun hallarda istifadə oluna bilər, lakin konkret preparat və əməliyyat ətrafındakı istifadə planı müalicə edən həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir. Bəzi burun açıcı spreylərin uzun müddət özbaşına istifadəsi əks təsirli tutulmaya səbəb ola bilər.

Əməliyyatdan sonra allergiyanın idarə olunması

Əməliyyatdan sonrakı ilk dövrdə burun daxilində şişkinlik və həssaslıq olduğundan, allergiya əlamətləri diqqətlə idarə edilməlidir. Həkimin təyin etdiyi qulluq planına əməl edin və hər hansı spreyi, antihistamini və ya digər dərmanı yalnız əvvəlcədən razılaşdırılmış qaydada istifadə edin.

Rinoplastika, septoplastika və burun balıqqulaqları

Rinoplastika əsasən burunun xarici formasını dəyişdirməyə yönələ bilər; septoplastika isə burun arakəsməsinin düzəldilməsi üçün aparılır. Bəzi pasiyentlərdə bu əməliyyatlar eyni vaxtda planlaşdırılır. Aşağı burun balıqqulaqlarının müalicəsi də yalnız müayinə və klinik göstəriş olduqda nəzərdən keçirilir.

Allergik rinitin özü burun arakəsməsinin əyriliyini aradan qaldırmır və struktur əməliyyat allergiyanı müalicə etmir. Əməliyyat hava keçidinə təsir edən anatomik problemləri düzəldə bilər, allergik iltihab isə ayrıca idarə olunmalıdır. Nəticə barədə gözləntilər bu fərq nəzərə alınaraq qurulmalıdır.

Tez-tez verilən suallar

Allergik rinit rinoplastika üçün əks-göstərişdir?

Xeyr, təkbaşına mütləq əks-göstəriş sayılmır. Simptomların nəzarətdə olması, burun daxilinin vəziyyəti və ümumi sağlamlıq əsasında fərdi qərar verilir.

Allergiya varsa, əməliyyatı mütləq allergiya mövsümündən sonraya saxlamaq lazımdır?

Hər pasiyent üçün mütləq qayda deyil. Simptomların şiddəti və nəzarət səviyyəsi əsasdır; mövsüm seçimi cərrahla müzakirə edilməlidir.

Rinoplastika allergiyanı sağaldırmı?

Xeyr. Rinoplastika anatomik problemləri düzəldə bilər, lakin allergik rinitin immunoloji səbəbini aradan qaldırmır. Allergiya üçün ayrıca müalicə planı lazım ola bilər.

Allergiya spreylərini əməliyyatdan sonra istifadə etmək olarmı?

Bu, preparatdan, əməliyyatın növündən və sağalma mərhələsindən asılıdır. Spreyi başlamaq, davam etdirmək və ya dayandırmaq barədə cərrah və ya müalicə edən həkimlə razılaşın.

Allergik rinitlə yanaşı burun tutulması varsa nə etməli?

Allergiya ilə yanaşı arakəsmə əyriliyi, burun qapağı problemi və balıqqulaq böyüməsi kimi səbəblər də ola bilər. Müayinə əsasında hər bir problemin müalicəsi ayrıca planlaşdırılır.

Mənbələr

1. NHS — Allergic rhinitis
2. American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery — Clinical Practice Guidelines
3. American Society of Plastic Surgeons — Rhinoplasty

Tibbi məlumatlandırma: Bu məqalə ümumi məlumat üçündür və fərdi tibbi müayinəni, diaqnozu və müalicə planını əvəz etmir. Əməliyyat qərarı pasiyentin klinik vəziyyətinə əsasən cərrah və uyğun mütəxəssislərlə birlikdə verilməlidir. Məqalənin müəllifi Tibb Üzrə Fəlsəfə Doktoru Dr Əlif Hüseynzadə MD